Świat młodzieży zmienia się szybciej niż dorosły człowiek jest w stanie za tym nadążyć. Obecnie uczniowie w wielu obszarach prześcigają nauczyciela swoją wiedzą na temat techniki oraz korzystania z Internetu. Potrafią w sposób błyskawiczny zdobywać informację i wiedzę z sieci. Zdarza się, że uczeń uczy nauczyciela. Mimo tych zmian, to jednak nauczyciel, jako osoba starsza, bardziej doświadczona powinna uczyć.

Ponieważ Internet obecnie jest częścią naszego świata, to zachęcamy aby wychowawca mógł obserwować zachowania swoich podopiecznych w Internecie. Nie oznacza to, że każdy pedagog powinien zakładać konta w serwisach społecznościowych i sam dzielić się swoim życiem, ale przyjąć rolę obserwatora z konta, które nie sugeruje jego danych. Można założyć profil o zmyślonych danych np.: “Jan Gdynia” – dzieci i młodzież z wielką chęcią dodają nowe osoby do swoich znajomych, nawet jeżeli ich nie znają. Obserwowanie życia uczniów i uczestniczenie w nim także “online”  pozwoli na szybkie wykrycie zachowań, które mogą potencjalnie zmienić się w późniejsze problemy. Jest to też dobra metoda, aby omawiać zachowania na lekcjach wychowawczych bez podawania konkretnych przykładów z życia swoich uczniów, ale bazując na modelach zachowań.

Na tej stronie znajdziecie Państwo odpowiedź na pytanie co młodzież robi w Internecie.  Pragniemy, abyście mogli Państwo kompetentnie posługiwać się wiedzą z zakresu infoholizmu oraz cyberprzemocy.

 

Zacznijmy od definicji dwóch zjawisk:

Infoholizm to uzależnienie od komputera i Internetu, które może przybrać formę:

  • ciągłej chęci korzystania z Internetu, serwisów społecznościowych (Facebook, Twitter), programów do dzielenia się zdjęciami lub memami (Snap, Istagram) i komunikatorów (Messenger, SMS),
  • utrzymywania stałych kontaktów przez Internet, a zaniedbaniu spotkań w świecie realnym,
  • dużej potrzeby uzależnienie od oglądania filmików na YT, Snapie czy FB, niezależnie od ich treści

 

Cyberprzemoc jest to celowa (czasem też niecelowa, bo ciężko udowodnić kto jakie miał intencje, a sprawca mógł działać w niewiedzy i braku wyobraźni dotyczącej konsekwencji) formę przemocy z użyciem technologii informacyjnych i komunikacyjnych (poprzez Internet ale także poprzez sms), wobec osoby lub grupy. Dlatego jedyne czym cybeprzemoc różni się od “zwykłej” przemocy jest miejsce jej popełnienia. Określenie cyberprzemoc odnosi się do świata wirtualnego, który dla młodzieży jest (równie jeśli nie bardziej) ważny jak świat realny.

Chcielibyśmy, abyście potrafili Państwo nie tylko rozpoznać zjawisko cyberprzemocy, ale także adekwatnie zareagować i pomóc zarówno ofierze jak i sprawcy.

 

Zatem jakie reakcje możemy obserwować gdy dziecko stało się ofiarą cyberprzemocy:

  • unikanie szkoły,
  • zdenerwowanie, smutek lub złość (zwłaszcza po użyciu telefonu lub innego urządzenia elektronicznego),
  • unikanie rozmów na temat tego, co robiło w komputerze,
  • zaniedbywanie dotychczasowych obowiązków (pogarsza się w nauce, nie wypełnia zadań wynikających z obowiązków domowych),
  • obawa przed publicznym pokazywaniem się,
  • nagły brak zainteresowania urządzeniami komunikacji elektronicznej,
  • gaszenie ekranu lub szybkie przełączenie na inną stronę, gdy ktoś dorosły wchodzi do pokoju.

 

A czy to już infoholizm…

Zachęcamy do prześledzenia poniższego testu. Możemy przeprowadzić go samodzielnie myśląc o uczniu, którego podejrzewamy, że ma problem z uzależnieniem lub zachęcić, aby wykonał go osobiście.

W zakładce dla ucznia macie Państwo test (przejdź teraz).

Zastanawiacie się Państwo co zrobić jeśli wiemy, że uczeń został ofiarą cybeprzemocy? Co mogę, jako nauczyciel lub wychowawca w takiej sytuacji zrobić? Czy zgłaszać sprawę na policję? Czy powinno się kasować nieprzyjemne zdjęcia lub wpisy, aż usunie się wszystkie?

Najlepiej:

  1. Zacznijmy od okazania wsparcia i opieki. Uczeń atakowany w Internecie będzie czuł się zawstydzony, przestraszony, być może nawet winny. Jeśli jest osobą wrażliwą o raczej niskiej samoocenie może zacząć wierzyć w to co przeczytał. Dlatego ciężko mu będzie o tym rozmawiać z nauczycielem, mimo że będzie oczekiwać pomocy.
  2. Pomóżcie uczniowi zachować wiadomość, zdjęcie lub rozmowę ze sprawcą cyberprzemocy lub zróbcie “screena” (czyli zdjęcie ekranu przy pomocy klawisza “Prt Scr” – w zależności od klawiatury klawisz ten mieści się po prawej, górnej stronie; lub zróbcie zdjęcie ekranu swoim telefonem). Będzie to dowód jeśli będzie trzeba wtajemniczyć kogoś jeszcze w sprawę. Pamiętaj, dziecku trzeba podkreślić, że nie jest niczego winne, a sprawca popełnił wykroczenie lub przestępstwo.
  3. Poinstruuj ucznia, żeby nie kontynuował korespondencji z tą osobą, ani nie reagował na dalsze zaczepki. Życie w Internecie biegnie bardzo szybko i za jakiś czas jego koledzy zajmą się innymi sprawami.
  4. Potrzebne jest dalsze wsparcie i okazanie zainteresowania. Można rozmawiać z uczniem o jego mocnych stronach, zainteresowaniach, sukcesach, aby stopniowo pozwolić mu zapomnieć o nieprzyjemnym zdarzeniu.
  5. Pamiętać trzeba o dalszym monitorowaniu sprawy i byciu czujnym nawet jeśli minęło kilka dni i wydaje się, że sprawa została rozwiązana. Młodzież bardzo często czuje się w sieci anonimowa i sprawca może zaatakować ponownie ze zmienionego konta lub innego adresu internetowego.

 

A jak pracować ze sprawcą?

  • Ta osoba także potrzebuje opieki i pomocy z naszej strony.
  • Musimy pamiętać, żeby także jemu poświecić odpowiednią uwagę. Statystyki mówią, że najczęściej sprawcą cyberprzemocy jest najbliższe otoczenie ucznia. Czyli będzie to ktoś z jego kolegów z klasy, sąsiedztwa, szkoły.
  • Sprawca nie koniecznie zdawał sobie sprawę z tego jak bardzo skrzywdził swoją ofiarę. Może też była to dla niego jedyna dostępna mu metoda na szukanie sprawiedliwości lub wyładowanie emocji.
  • Bardzo ważne jest abyśmy sprawdzili i dowiedzieli się czemu uczeń postąpił właśnie w taki sposób. Czemu zastosował przemoc lub co chciał osiągnąć stosując “głupi żart”?

 

Pracując wychowawczo ze sprawcą cyberprzemocy musimy pamiętać, że innego podejścia wymaga sprawca, który świadomie i celowo skrzywdził inną osobę oraz taki który chciał zrobić tylko “żart” i wkleił do Internetu coś, co miało być śmieszne.

 

Na jakie cechy ucznia wychowawca powinien zwrócić uwagę, gdy podejrzewa, że uczeń może być sprawcą cyberprzemocy:

  • Posiada niskie kompetencje społeczne (słabe umiejętności nawiązywania kontaktu)
  • Posiada widoczną potrzebę zwrócenia na siebie uwagi
  • Przejawia wyższą niż przeciętna wrogość
  • Okazuje objawy niedostosowania społecznego
  • Spostrzega otoczenie społeczne jako zagrażające (uprzedzają atak ze strony innych własnym atakiem)
  • Używa cybeprzemocy jako narzędzia poprawiającego samoocenę

Dlatego właśnie należy na początku ustalić i zdiagnozować sytuację. Rozpoznać ofiarę i skontaktować się z nią, aby móc ustalić jakiego rodzaju szkody zostały wyrządzone. Musimy pamiętać, że nigdy nie wiemy jak osoba, która stała się ofiarą cyberprzemocy zareaguje. Niektórzy bagatelizują lub wchodzą w otwarty konflikt z agresorem i rozpoczynają słowne przepychanki na komunikatorach, portalach, a niektórzy wycofują się, zamykają w sobie. Jeszcze inni czują się winni, gorsi, mają spadki nastroju, stany depresyjne, które w konsekwencji mogą doprowadzić do prób samobójczych.

Bardzo ważna jest szybkość reakcji. Informacja rozprzestrzenia się strasznie szybko. Powinniśmy zacząć działać gdy tylko dowiemy się o zaistniałej sytuacji.

Jeśli pojawiają się jakieś wątpliwości zawsze można napisać na infolinię (zapraszamy do anonimowego kontaktu pod adresem: infolinia@cyberprzemocgdynia.pl)

 

 

Aspekty prawne

Przepisy prawne w polskim kodeksie karnym:

  • art. 190 § 1 – groźby karalne,
  • art. 190 a § 1 i § 2 – stalking, kradzież tożsamości,
  • art. 191 a – utrwalanie wizerunku nagiej osoby lub w trakcie czynności seksualnej bez jej zgody
  • art. 196 – obrażanie uczuć religijnych
  • art.197 § 3 pkt. 2 – zgwałcenie małoletniego poniżej lat 15,
  • art.200 – seksualne wykorzystanie małoletniego poniżej lat 15,
  • art. 202 § 2 – prezentowanie treści pornograficznych małoletniemu,
  • art.202 § 3 – produkcja i rozpowszechnianie pornografii dziecięcej,
  • art.202 § 4 – utrwalanie pornografii dziecięcej,
  • art.202 § 4a – sprowadzanie i posiadanie pornografii dziecięcej,
  • art.202 § 4b – produkcja, rozpowszechnianie, posiadanie treści pornograficznych przedstawiających wytworzony lub przetworzony wizerunek małoletniego uczestniczącego w czynności seksualnej (anime, manga, hentai, komiksy, itd.)
  • art.202 § 5 – przepadek narzędzi i przedmiotów służących do popełniania przestępstw z art. 202 k.k.,
  • art. 212 § 1 i 2 – pomówienie, zniesławienie
  • art. 216 § 1 i 2 – znieważenie,
  • art. 268 § 1 – naruszenie prawa do zapoznania się z informacją,
  • art. 286 § 1 – oszustwo,
  • art. 287 § 1 – oszustwo komputerowe.

 

Strony, które warto znać

Jesteśmy świadomi, że nie każdy ma czas oraz ochotę przeglądać portale młodzieżowe, znać wszelkie nowe memy, cytaty i filmiki. Są jednak takie strony, które warto czasem odwiedzić, aby wiedzieć czym młodzież żyje i co im się podoba. I może obecni uczniowie gimnazjum już nie pamiętają kultowego “ale urwał” lub “forfiter, at list”, ale wiedzą co oznacza i kto powiedział “jestem hardcorem” oraz czemu kręciło się bekę z Popka z Kalisza, a dlaczego Andrzej ma się nie denerwować i co się wyklepie. Co jakiś czas do Internetu trafiają filmiki z nagraniem śmiesznych wydarzeń. Młodzież udostępnia sobie te filmiki, często je komentuje, przenosi cytaty do życia realnego.

Poniżej przedstawiamy te najczęściej odwiedzane przez młodzież:

 

Na większości stron, w stopce, mamy linki do kolejnych tego typu. Z  tego właśnie powodu możemy oglądać obrazki, filmiki, pisać komentarze praktycznie przez cały czas.

 

Scenariusz na lekcję wychowawczą

Bardzo ważna jest profilaktyka zagrożenia jakim jest cyberprzemoc. Poniżej przedstawiamy przykładowy scenariusz godziny wychowawczej, którą może poprowadzić każdy nauczyciel.

Przekazywane treści i zagadnienia oraz sposób mówienia o nich należy oczywiście dostosować do wieku uczniów.

  1. Wprowadzenie do zagadnienia:
    1. Omówienie do czego używa się Internetu, w jaki sposób ludzie go wykorzystują na codzień
    2. Wprowadzenie pojęć: infoholizm oraz cyberprzemoc
    3. Dyskusja dotycząca konsekwencji i odpowiedzialności za czyny w Internecie
      • Ważne jest, aby podkreślić, że co raz trafi do sieci już na zawsze tam pozostaje.
      • Wiele portali ma w swoich regulaminach zapis o utracie praw autorskich osoby, która przesyła swoje zdjęcia lub filmiki, a administrator portalu staje się teraz jego właścicielem.
      • Nigdy nie wiemy jak zareaguje odbiorca treści, którą Warto przeprowadzić ćwiczenie z zakresu komunikacji, pokazujące jak trudno jest dokładnie przekazać swoją myśl, a jak łatwo ją źle zrozumieć gdy jest napisana poprzez komunikator lub mema (zasada głuchego telefonu).
    4. Anonimowość oraz kontrola treści na swój temat w Internecie
      1. Należy podkreślić, że w Internecie nikt nie jest anonimowy, a urządzenie z którego korzystamy pozostawia swoje ślady.
      2. Warto omówić i pokazać uczniom jak łatwo traci się kontrolę nad tym co się upublicznia w sieci i jak szybko nasza wiadomość może dotrzeć do niechcianych odbiorców.
    5. Zabezpieczenia portali
      1. Wielu uczniów nie zabezpiecza swoich danych osobowych lub podaje swoje hasła znajomym, stosuje wszędzie to samo hasło lub jest ono bardzo łatwe do odgadnięcia. Ta część warsztatów powinna skupiać się na omówieniu zaufania, bezpieczeństwa i świadomości, że dbanie o bezpieczeństwo w świecie realnym jest tak samo ważne jak w świecie wirtualnym.
      2. Można omówić problem podszywania się: zarówno przez kogoś na portalu społecznościowym jak i pod adresy mailowe w celu pozyskania danych lub przesłania wirusa.
      3. Uczniowie powinni mieć świadomość ograniczonego zaufania i zrozumienia zagrożeń.
    6. Budowanie pozytywnego obrazu siebie i znajomość swoich pozytywnych cech
      ćwiczenia wzmacniające poczucie własnej wartości, aby uczeń który zostanie zaatakowany w Internecie potrafił poradzić sobie ze swoimi emocjami, wątpliwościami i wiedział, że to nie on robi źle i powinien się przeciwstawić prosząc o pomoc dorosłych.
    7. Pomoc ofierze i sprawcy:
      1. Należy z uczniami omówić działania jakie powinno się podjąć w momencie rozpoznania cyberprzemocy od momentu wykrycia do momentu zamknięcia sprawy.
      2. Uczniowie powinni wiedzieć, że cyberprzemoc jest czymś złym, ale sprawca nie musi być złym człowiekiem. Wymaga pomocy, aby lepiej potrafił sobie radzić z frustracją i napięciem. To także dobry moment na omówienie alternatyw do spędzania wolnego czasu przed komputerem.
    8. Podsumowanie:
      1. Jak dbać o bezpieczeństwo?
      2. Jak pomóc ofierze i sprawcy przemocy internetowej?
      3. Jak radzić sobie w sytuacji osobistego doświadczenia cyberprzemocy?